Gem. leestijd [rt_reading_time postfix="min" postfix_singular="minuut" post_id="160180"]  49x gelezen

Waarom het team toch kan haperen (terwijl jij precies de juiste kandidaat leverde)

Recruiters hopen vaak dat het team vanzelf gaat draaien zodra de juiste persoon binnen is. De werkelijkheid blijkt vaak een andere, constateert Achraf El Azzouzi. En dat heeft alles met het team te maken. ‘Werven is pas klaar op het moment dat het team draait.’

Waarom het team toch kan haperen (terwijl jij precies de juiste kandidaat leverde)

Je hebt maanden gezocht in een krappe markt. De kandidaat die je uiteindelijk voordroeg, had het juiste cv, sterke referenties en een goede klik in de gesprekken. De manager was blij en jij kon door met de volgende vacature. Yes! Maar 3 maanden later hoor je ineens via-via dat de samenwerking in het team toch stroef loopt. Hoe dat komt? Teamonderzoek geeft een verklaring die ongemakkelijk is voor iedereen die op individuele kwaliteit selecteert. Een team dat op papier klopt, kan in de praktijk gewoon slecht samenwerken. Het goede nieuws? Dat is dat je daar als recruiter of HR-professional meer aan kunt doen dan je denkt…

Een slim team is namelijk iets anders dan een groep slimme mensen.

Een slim team is namelijk iets anders dan een groep slimme mensen. In 2010 publiceerden onderzoekers van Carnegie Mellon en MIT in Science een studie die dit punt hard maakt. Anita Woolley en haar collega’s lieten 699 mensen in groepjes van 2 tot 5 allerlei taken uitvoeren, van brainstormen tot onderhandelen. Daaruit bleek dat groepen een eigen, meetbare collectieve intelligentie hebben, die nauwelijks samenhangt met het opgetelde IQ van de leden. Zelfs het IQ van het slimste groepslid blijkt weinig te voorspellen. Oftewel: zet 1 Einstein in de groep, en het gaat nog niet automatisch beter.

De teamprestatie blijkt wel samen te hangen met hoe goed leden emoties van anderen aflezen en met hoe gelijkmatig de spreekbeurten verdeeld zijn. Groepen waarin een paar mensen het gesprek domineren, blijken slechter te presteren. Voor werving betekent dit iets fundamenteels. Selectie meet immers bijna altijd het individu: kennis, ervaring, persoonlijkheid. Kan de kandidaat dit aan? Maar samenwerking ontstaat juist tussen die individuen. Je kunt dus foutloos selecteren en alsnog een team krijgen dat hapert. Omdat het haperen in het samenspel zit, tussen mensen die stuk voor stuk heel geschikt zijn voor hun functie.

Na het contract valt er een gat

Dat goede samenspel moet in de eerste maanden ontstaan. Precies daar laten veel werkgevers het liggen. In Gallup-onderzoek is slechts 12% van de werknemers het helemaal ermee eens dat hun organisatie goed werk levert bij onboarding. Minder dan 1 op de 8 dus. Onderzoeker Talya Bauer bracht in kaart waar dat inwerken uit bestaat, van de juridische en praktische basis tot aan cultuur en verbinding. Dit onderzoek laat zien dat rolduidelijkheid en sociale acceptatie bepalen hoe snel iemand zich aanpast, hoe goed diegene gaat presteren en of hij of zij blijft. De papieren laag regelen de meeste organisaties prima; cultuur en verbinding laten ze aan het toeval over.

Teamonderzoekers Richard Hackman en Ruth Wageman vatten tientallen jaren onderzoek samen in de 60-30-10-regel. Het is nadrukkelijk een vuistregel en geen gemeten verdeling, maar hij zet de verhoudingen scherp: zo’n 60% van het verschil in teamprestatie komt van het ontwerp van het team (de samenstelling, een heldere opdracht, de juiste mix aan vaardigheden), zo’n 30% van de kwaliteit van de start en slechts 10% van coaching en bijsturen onderweg. Hierin zitten 2 lessen voor recruiters. De eerste is dat jij met werving midden in die 60% zit. Teamsamenstelling hoort daarom thuis in je intake met de vacaturehouder.

Een team met een nieuw lid is in feite een nieuw team en verdient dus opnieuw een goede start.

De tweede les wordt echter vrijwel altijd gemist. Een team met een nieuw lid is in feite een nieuw team en verdient dus opnieuw een goede start. Al in 1965 beschreef psycholoog Bruce Tuckman dat groepen zich ontwikkelen langs fases, van aftasten via wrijving naar werkbare afspraken en pas daarna naar echt presteren.

Wie er ooit een teamlid bij kreeg, zal het herkennen. Rollen en gewoontes staan weer ter discussie. Ik zie geregeld teams die maanden na zo’n wissel nog draaien op afspraken die alleen de oude bezetting kent, zoals de ongeschreven regel wie de knoop doorhakt als de meningen verschillen. De nieuwe collega werkt er dan omheen in plaats van mee.

Veiligheid is bepalend 

Dan blijft de vraag waarom het ene team een nieuwkomer snel opneemt en het andere niet. Google vergeleek in zijn Project Aristotle 180 eigen teams op ruim 250 kenmerken. Van de 5 teamdynamieken die eruit kwamen, stond psychologische veiligheid bovenaan. Harvard-hoogleraar Amy Edmondson toonde al in 1999 bij 51 teams in een productiebedrijf aan dat teams beter presteren wanneer leden de gedeelde overtuiging hebben dat je een risico kunt nemen zonder daarop te worden afgerekend. Denk aan: een vraag stellen, een fout toegeven of een idee opperen. Zulke teams leren sneller. Dat leren verklaart hun betere prestaties.

Niemand in het team is kwetsbaarder dan degene die net binnen is.

Niemand in het team is kwetsbaarder dan degene die net binnen is. In teamsessies is meestal al binnen een half uur te zien wie er het laatst is bijgekomen, omdat die het langst wacht met iets zeggen. Wie in week 3 pas de ogenschijnlijk domme vraag niet durft te stellen, maakt in maand 4 een vermijdbare fout of haakt stilletjes af. Dat verlies boek je zelden op onboarding, maar het hoort daar wel thuis. Hoe je zulke veiligheid in een team opbouwt, beschreef ik eerder in een uitgebreide Nederlandse uitleg over psychologische veiligheid.

Wat je morgen anders kunt doen

Hier 5 dingen die je ook als recruiter direct kunt oppakken, zonder dat er budget of een projectplan voor nodig is.

#1. Maak het team onderdeel van de intake

Vraag de vacaturehouder naast de functie-eisen ook welk gedrag het team mist: wie luistert, wie structureert, wie tegenspreekt. Krijg je ‘gewoon iemand die past’ als antwoord, stel dan door met vragen als ‘wie praat in jullie overleg het minst en wat gebeurt er dan met die punten?’ of ‘Wat deed het vertrokken teamlid dat nergens in de functieomschrijving stond?’

#2. Stel je vacaturehouder een teamstart voor

Eén uur in de eerste week, met het hele team erbij, waarin iedereen opnieuw vertelt wie wat doet en welke werkafspraken er gelden. Krijg je ‘dat team draait al jaren’ als reactie, dan is de 60-30-10-regel je argument. De start weegt 3 keer zo zwaar als al het bijsturen daarna. Met een nieuw lid begint die start opnieuw.

#3. Zorg dat de nieuwe collega een vast aanspreekpunt krijgt

Iemand naast de direct leidinggevende, een collega bij wie de ogenschijnlijk domme vragen veilig zijn. Daarmee krijgt de verbindingslaag van Bauer een vaste plek in het proces.

#4. Houd contact en vraag na 30, 60 en 90 dagen concreet door

Ga verder dan: hoe bevalt het? Denk aan ‘Weet je bij wie je terechtkunt?’, ‘Is je rol helder?’ en ‘Durf je iets te vragen als je vastloopt?’ Stel diezelfde vragen ook aan de vacaturehouder over het team. Ook dat team moet zich aanpassen. Werf& schreef eerder dat de eerste 90 dagen vaak al bepalen of iemand slaagt in een baan; dat is precies het venster waarin jouw vragen nog verschil maken.

#5. Reken retentie in het eerste jaar mee als KPI

Bespreek de mate van retentie in dezelfde rapportage als je time-to-hire. Wat je meet, krijgt aandacht. Maak het wel een gedeeld cijfer: de eerste 90 dagen zeggen iets over werving en overdracht, het hele eerste jaar vooral over leidinggevende en organisatie. Dat onderscheid houdt het gesprek eerlijk.

Dit scheelt euro’s 

De arbeidsmarkt geeft hier extra gewicht aan. Volgens het CBS stonden er in het tweede kwartaal van 2026 tegenover elke 100 werklozen nog altijd 95 openstaande vacatures; vlak vóór corona, in 2019, waren dat er 66. Vertrek in het eerste jaar is bovendien duur. Gallup schat de kosten van het vervangen van een medewerker op een half tot twee keer het jaarsalaris. Elke nieuwe collega die binnen een jaar weer vertrekt, betekent dus duur opnieuw zoeken in diezelfde krappe markt. Wie na de handtekening nog 3 maanden meekijkt met team en nieuwkomer, beschermt daarmee het eigen werk. Goed werven is pas klaar op het moment dat het team draait.

Over de auteur

Achraf El Azzouzi is senior trainer en oprichter van Growsult Trainingsinstituut, dat trainingen geeft in communicatie, leiderschap en teamontwikkeling.

  • Leave behind a comment

Onze partners Bekijk alle partners