Gem. leestijd [rt_reading_time postfix="min" postfix_singular="minuut" post_id="159274"]  58x gelezen

Is elke automatische cv-ranker al sinds 2018 illegaal? (Of ligt het misschien toch aan de wetgeving?)

Het is niet alleen de naderende AI Act die geautomatiseerde cv-selectie min of meer illegaal verklaart, de GDPR deed dat in 2018 in feite ook al. Maar is dat EU-standpunt nog wel vol te houden, nu werkgevers overweldigd worden door honderden sollicitaties?

Is elke automatische cv-ranker al sinds 2018 illegaal? (Of ligt het misschien toch aan de wetgeving?)

Overtreden werkgevers massaal de wet? Het antwoord is: waarschijnlijk wel. En dan gaat het niet alleen om een wet die er nog aankomt, zoals de Europese AI-verordening die waarschijnlijk volgend jaar ook in Nederland van kracht wordt, en die recruitment tot ‘hoog risico’ bestempelt. Maar ook een wet die al sinds 2018 in de hele Europese Unie van kracht is, zoals de AVG, wordt met voeten getreden, eigenlijk zonder dat er écht een haan naar kraait. Artikel 22 van de AVG geeft elke sollicitant namelijk het recht op een menselijke blik bij belangrijke besluiten, zoals een afwijzing. Maar hoe vaak zal van dat recht ook gebruik gemaakt worden?

‘A.I.-tools voor cv-screening en kandidaat-ranking overtreden mogelijk al jarenlang de AVG.’

Op donderdag 9 juli 2026 kwamen twee van de invloedrijkste privacytoezichthouders van Europa bijeen in Brussel voor de conferentie ‘Hired by an Algorithm: Data Protection and AI Regulation in Modern HR Practices‘. De European Data Protection Supervisor (EDPS) en de European Data Protection Board (EDPB) organiseerden het evenement samen met hun Blue Book-trainees, met EDPS-toezichthouder Wojciech Wiewiórowski als openingsspreker. De centrale boodschap: A.I.-tools voor cv-screening, kandidaat-ranking en video-interviews overtreden mogelijk al jarenlang de AVG – los van wat de AI Act nog gaat voorschrijven.

Ongemakkelijke constatering

Het is ongetwijfeld een ongemakkelijke constatering voor de vele werkgevers die de compliance-druk rond A.I. in recruitment nu nog vooral linken aan de Europese AI-verordening. Die wet krijgt – terecht – veel aandacht, maar volgens de organisatoren van de conferentie is de AVG – en met name artikel 22 – de wet die nu al van toepassing is op elke geautomatiseerde afwijzing. En die eigenlijk geautomatiseerde verwerking van cv’s min of meer zou verbieden.

Wojciech Wiewiórowski

Er bestaan 3 uitzonderingen op artikel 22: als het besluit noodzakelijk is voor het aangaan of uitvoeren van een overeenkomst, als een Europese of nationale wet het besluit specifiek toestaat, of als de sollicitant uitdrukkelijk toestemming heeft gegeven. In de praktijk is geen van de 3 goed toepasbaar op standaard A.I.-recruitment, zo schreef Techtimes al voorafgaand aan de conferentie. De contractuele uitzondering wordt door de EDPB smal uitgelegd en dekt geen speculatieve preselectie. Bovendien: geen enkele lidstaat heeft geautomatiseerde afwijzing bij werving specifiek wettelijk toegestaan. Toestemming dan nog. Dat is volgens de EDPB-richtsnoeren ook geen haalbare grondslag: een sollicitant die alleen via een A.I.-screeningsplatform bij een vacature kan komen, geeft géén vrije toestemming.

Het rubber stamp-probleem

De kern van het handhavingsrisico zit in het verschil tussen nominale en echte menselijke betrokkenheid. Een recruiter die een A.I.-gegenereerde shortlist van de beste 20 kandidaten doorstuurt naar een hiring manager, zonder de afgewezen kandidaten zelf te bekijken, biedt niet het soort menselijk toezicht dat artikel 22 vereist. Juristen van onder meer Ropes & Gray noemen dit het ‘rubber stamp‘-probleem: de aanwezigheid van een mens in het proces is onvoldoende als die mens geen praktische toegang heeft tot de informatie, geen echte bevoegdheid om de machine te overrulen, en geen begrip van hoe de score tot stand kwam.

‘Als de recruiter alleen een stempeltje zet, is de A.I. de facto de besluitvormer, vindt de rechter.’

Het Europese Hof van Justitie bevestigde deze lezing in december 2023, in de zogeheten SCHUFA-zaak (C-634/21) over een kredietscoresysteem. Het Hof oordeelde toen dat een systeem dat een latere menselijke beslissing ‘in doorslaggevende mate bepaalt’ binnen de reikwijdte van artikel 22 valt – ook als een mens formeel het laatste woord heeft. Vertaald naar recruitment: als een recruiter structureel alleen kandidaten boven een bepaalde A.I.-score doorlaat, dus eigenlijk alleen een stempeltje zet, is de A.I. de facto de besluitvormer, ongeacht hoeveel handtekeningen er in het dossier staan.

AI Act-uitstel wijzigt AVG-plicht niet

De Raad van de EU schoof op 29 juni de deadline voor hoogrisico A.I.-systemen – waaronder wervingstools – vooruit van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027. A.I.-systemen die zijn ingebed in gereguleerde producten krijgen zelfs uitstel tot 2028. Dat uitstel raakt echter geen letter van de AVG. Het recht van elke sollicitant in Europa om menselijke herbeoordeling te vragen van een A.I.-afwijzing geldt vandaag al, en blijft gelden, onder artikel 22. Wat wél is uitgesteld: de risicobeheerdocumentatie, bias-testing, transparantieverplichtingen en monitoring-na-implementatie die de AI Act specifiek voorschrijft voor hoogrisico-systemen.

De Duitse toezichthouder heeft recruitmentbureaus specifiek als aandachtspunt benoemd.

Ook loopt er sinds begin 2026 een gecoördineerde handhavingsactie van de EDPB, met 25 nationale privacytoezichthouders, gericht op de informatieplichten uit de artikelen 12, 13 en 14 AVG. Die actie onderzoekt of werkgevers sollicitanten duidelijk, volledig en toegankelijk informeren over hoe ze hun gegevens verwerken – inclusief de logica achter AI-screening. De Duitse toezichthouder in Brandenburg heeft recruitmentbureaus en andere personeelsbemiddelaar daarbij specifiek als aandachtspunt benoemd binnen deze actie.

Ook verbod op stemanalyse

Ook de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens (AP) volgt deze lijn. De AP noemt A.I. en geautomatiseerde besluitvorming een expliciete toezichtsprioriteit en publiceerde een handreiking over ‘betekenisvolle menselijke tussenkomst’ bij geautomatiseerde selectie. De vernieuwde NVP Sollicitatiecode (september 2025) sluit hierop aan: die schrijft onder meer voor dat organisaties transparant zijn over A.I.-gebruik in selectie, terwijl de AI Act (en de uitwerking daarvan in guidelines) ook een verbod op emotieherkenning en stemanalyse bevat (in art. 5 lid 1 sub f).

‘Een recruiter die alleen doorstuurt wat de AI aanlevert, voldoet niet aan de AVG.’

Wat betekent dit nu allemaal voor recruiters en werkgevers? De praktische testvraag is simpel te stellen, maar lastiger te beantwoorden. Neemt de A.I.-tool die je gebruikt beslissingen die materieel bepalen welke kandidaten doorgaan? Zo ja, is er dan een echt menselijk beoordelingsproces – geen nominaal proces – waarin een gekwalificeerde recruiter onafhankelijke toegang heeft tot de afgewezen kandidaten, de bevoegdheid heeft om de uitkomst van de tool te overrulen, en genoeg begrijpt van het systeem om dat zinvol te doen? Is het antwoord op de eerste vraag ja en op de tweede nee, dan is de kans reëel dat de tool nu al in strijd opereert met artikel 22 AVG. Geen enkel AI Act-compliance-programma gepland voor december 2027 verandert daar iets aan, bleek ook gisteren weer.

Is menselijke beoordeling haalbaar?

Hier wringt echter wel iets. De Europese wetgever eist in feite dat elke afwijzing die door A.I. is voorgesorteerd, alsnog door een mens met ‘echte’ aandacht wordt bekeken. Dat klinkt principieel juist, maar het botst met de reden waarom bedrijven A.I.-screening ooit zijn gaan gebruiken: het aantal sollicitaties per vacature is de afgelopen jaren enorm gegroeid, mede door easy apply-knoppen en A.I.-gegenereerde sollicitatiebrieven. Bij honderden of duizenden reacties op 1 vacature is ‘genuine human review‘ van de complete afgewezen pool geen kwestie van goede wil, maar van beschikbare tijd en capaciteit.

175.000 sollicitanten beoordelen, dat kost mensen wéken…

Daar kwam de Europese Unie recent zelf trouwens ook achter, toen het bijna 175.000 sollicitanten binnenkreeg voor een felbegeerde reservelijst voor vaste functies bij de Europese Commissie. Stel dat je als recruiter slechts 6 seconden aan elk cv zou besteden, zoals veel aangehaald onderzoek nog altijd beweert, dan zou je nog 48 uur nodig hebben om hier volledig doorheen te gaan. Zou dat werkelijk een betere en meer eerlijke selectie van kandidaten opleveren dan die 175.000 cv’s te voeden aan een A.I. die op basis van bepaalde criteria een eerste schifting kan maken?

Is de wet dus wel uitvoerbaar?

Het roept dus ook de ongemakkelijke vraag op: is de wet hier eigenlijk wel uitvoerbaar, of legt zij een norm op die alleen houdbaar is zolang niemand hem serieus test? ‘We hadden geen tijd’ is nu al geen juridisch geldig excuus – de AVG vraagt niet om reflectie op elke sollicitatie, maar om een systeem waarin een mens de afgewezen groep kan inzien, kan overrulen en de logica van de score begrijpt. Dat is een procesinrichting, geen tijdsinvestering per cv. Tegelijk is het maar de vraag of ‘inzicht in de logica van de score’ altijd realistisch is bij complexe machine learning-modellen die zelfs hun eigen bouwers niet volledig kunnen uitleggen.

Daar raakt artikel 22 aan een grens die niet A.I.-specifiek is, maar teruggaat op een oudere spanning in de AVG: het recht op uitleg veronderstelt uitlegbaarheid. De meest waarschijnlijke uitkomst is daarom niet dat een recruiter straks weer elk cv zal lezen. Waarschijnlijker is dat ‘menselijke tussenkomst’ in de praktijk verschuift naar systeemniveau: steekproefcontrole op de pool afwijzingen, verplichte uitlegbaarheid-eisen aan leveranciers, en een laagdrempelig(er) bezwaarrecht voor kandidaten die zelf om herbeoordeling vragen. Minder ambitieus dan de tekst van artikel 22 belooft, maar mogelijk wel het soort compromis waarin handhaving, techniek en praktijk elkaar meestal vinden.

Veelgestelde vragen

#1. Mag een bedrijf mijn sollicitatie legaal laten afwijzen door A.I.?

Alleen onder voorwaarden. Artikel 22 AVG verbiedt geautomatiseerde afwijzingen zonder echte menselijke betrokkenheid. Als een A.I.-tool je uitsluit en geen gekwalificeerde recruiter je sollicitatie onafhankelijk beoordeelt vóór de afwijzing definitief is, overtreedt het bedrijf mogelijk nu al de AVG – los van wat de AI Act voorschrijft. Er zijn 3 smalle uitzonderingen (contractuele noodzaak, specifieke wettelijke grondslag, uitdrukkelijke toestemming), maar geen daarvan is in de praktijk goed toepasbaar op reguliere (pre)selectie.

#2. Wat is het ‘rubber stamp’-probleem precies?

Het rubber stamp-probleem duidt op de situatie waarin een recruiter een A.I.-gegenereerde shortlist ontvangt en doorstuurt zonder de afgewezen kandidaten daadwerkelijk te bekijken. Europese toezichthouders en rechters – waaronder het Europese Hof van Justitie in de SCHUFA-zaak van december 2023 – zien dit niet als de ‘menselijke tussenkomst’ die artikel 22 vereist. Een mens moet echte toegang hebben tot de afgewezen groep, echte bevoegdheid om de machine te overrulen, en de informatie om dat te kunnen doen.

#3. Betekent uitstel van de AI Act dat werkgevers tot 2027 niets hoeven te doen?

Nee. De deadline van 2 december 2027 uit de Digital Omnibus geldt voor de nieuwe hoogrisico-verplichtingen van de AI Act, zoals risicobeoordelingen en technische documentatie. De AVG-plicht uit artikel 22 geldt al sinds mei 2018 en verandert niet door dit uitstel. De EDPB-handhavingsactie rond transparantie loopt nu al, met 25 nationale toezichthouders.

#4. Kan een sollicitant een A.I.-afwijzing aanvechten?

Ja. Op grond van de artikelen 22 en 15 lid 1 sub h AVG heb je als kandidaat het recht om menselijke tussenkomst te vragen bij een geautomatiseerd besluit dat je materieel raakt, om je standpunt kenbaar te maken, het besluit aan te vechten en uitleg te krijgen over de logica achter het besluit. Deze rechten staan los van enige AI Act-planning. Een klacht kun je indienen bij de toezichthouder in het EU-land waar je woont of waar de werkgever is gevestigd – in Nederland is dat de Autoriteit Persoonsgegevens.

Lees ook

Hoofdredacteurbij Werf&

Peter Boerman

Hij heeft eigenlijk nog nooit een vacature uitgezet. En meer sollicitatiegesprekken gevoerd als kandidaat dan als recruiter of werkgever. Toch schrijft Peter Boerman alweer een jaar of 10 over weinig anders dan over de wondere wereld van werving en selectie, in al zijn facetten.
  • Leave behind a comment

Onze partners Bekijk alle partners